Gerb Bayroq Madhiya Muhim sanalar Davlat mukofotlari
2016 yil yanvar-sentyabrda ishlab chiqarilgan yalpi hududiy mahsulotning (YAHM) hajmi 3 438,5 mlrd. so’mni tashkil etdi va 2015 yilning yanvar-sentyabriga nisbatan o’sish sur’ati 109,1 foizga teng bo’ldi.
Korxonalar va tashkilotlar yagona davlat registri ma’lumotlariga ko’ra, 2016 yilning 1 oktyabr holatiga ro’yxatga olingan yuridik shaxslar soni 11 442 tani tashkil qilib, shundan 10 510 tasi yoki 91,9 foizi faoliyat ko’rsatmoqda.
2016 yilning 1 oktyabr holatiga ro’yxatga olingan jami kichik tadbirkorlik (biznes) sub’yektlarining soni 9 195 tani tashkil qildi.
2016 yil yanvar-sentyabrda yalpi hududiy mahsulotning 81,7 foizi (2015 yil yanvar-sentyabrda 81,6 foiz) kichik biznes sub’yektlari tomonidan ishlab chiqarildi.
2016 yilning yanvar-sentyabrida tashqi savdo aylanmasi 140 622,1 ming. AQSH dollarini, jumladan 81 772,6 ming. AQSH dollarini – eksport operatsiyalari, 58 849,5 ming. AQSH dollarinii – import operatsiyalari tashkil etdi. Tashqi savdo aylanmasining ijobiy sal’dosi 22 923,1 ming. AQSH dollarini tashkil qildi.
2016 yil yanvar-sentyabrda sanoat mahsuloti hajmi 1 327,1 mlrd. so’mni yoki o’tgan yilning shu davriga nisbatan o’sish sur’ati 118,3 foizni tashkil etdi.
2016 yilning yanvar-sentyabrida ishlab chiqarilgan (ko’rsatilgan xizmatlar) umumiy hajmi 1 917,7 mlrd. so’mni yoki 2015 yilning shu davriga nisbatan 106,2 foizni, shu jumladan, dehqonchilik va chorvachilik, ovchilik va bu sohalarda ko’rsatilgan xizmatlar hajmi 1 896,6 mlrd. so’mni (106,0 foiz), o’rmonchilik xo’jaliklarida 3,3 mlrd. so’mni (136,6 foiz), baliqchilik xo’jaliklarida 17,8 mlrd. so’mni (100,7 foiz) tashkil qildi.
2016 yil yanvar-sentyabr oylarida barcha toifadagi xo’jaliklar tomonidan 380 253 tonna sabzavot (113,9 foizga ko’p) yetishtirildi.
2016 yilning 1 oktyabr holatiga o’tgan yilning shu davriga nisbatan yirik shoxli qoramollar 105,7 foizga (jami 855,8 ming boshni tashkil qildi), shu jumladan sigirlar 100,4 foizga (249,6 ming bosh), qo’y va echkilar 105,6_foizga (1 848,9 ming bosh), otlar 101,8 foizga (22 338 bosh), parrandalar 118,1 foizga (2 570 ming. boshga) ko’paydi.
2016 yilning yanvar-sentyabrida fermer xo’jaliklari tomonidan ishlab chiqarilgan qishloq xo’jaligi mahsulotlari hajmi 575,1 mlrd. so’mni yoki 2015 yilning tegishli davriga nisbatan 99,8 foizni tashkil qildi. Qishloq xo’jaligi mahsulotlari umumiy hajmida fermer xo’jaliklarining ulushi 30,8 foizni tashkil etdi..
2016 yil yanvar-sentyabrda viloyatning asosiy kapitalini ko’paytirishga 934,3 mlrd. so’m miqdorida investitsiyalar kiritildi va o’tgan yilning shu davriga nisbatan o’sish sur’ati 120,5 foizni tashkil qildi.
Qurilish: 2016 yil yanvar-sentyabrda umumiy maydoni 552,5 ming kv.m. bo’lgan 3 459 ta (2015 yil yanvar-sentyabrga nisbatan 120,9 foiz), shu jumladan qishloq joylarida 367,7 ming kv.m. (117,8 foiz) uy-joy foydalanishga topshirildi. Noishlab chiqarish sohasiga kiritilgan investitsiyalar hajmidan 544,5 mlrd. so’mi yoki 73,9 foizi uy-joy qurilishida o’zlashtirildi.
Qurilish: Umumta’lim maktablari, kasb-hunar kollejlari, musiqa va san’at maktablari qurish, qayta ta’mirlash hamda kasb-hunar kollejlariga va umumta’lim maktablariga sport inshoatlari qurilishida 40,8 mlrd. so’mlik investitsiyalar o’zlashtirildi, bu noishlab chiqarish sohasiga yo’naltirilgan investitsiyalarning 7,5 foizini va ta’lim sohasiga kiritilgan investitsiyalarning 4,4 foizini tashkil qildi.
Qurilish: Sog’liqni saqlash ob’yektlarini qurish va rekonstruksiya ishlarida 28,0 mlrd. so’mlik investitsiyalar o’zlashtirildi, bu noishlab chiqarish sohasiga yo’naltirilgan investitsiyalarning 5,1 foizini va sog’liqni saqlash sohasiga kiritilgan investitsiyalarning 3,0 foizini tashkil qildi.
Qurilish: Kommunal qurilish sohasida 217,4 km. uzunlikdagi ichimlik suvi, 38,1 km. uzunlikdagi gaz tarmoqlari ishga tushirildi, bu 2015 yil yanvar-sentyabrga nisbatan mos ravishda 81,9 va 104,1 foizni tashkil qildi.
Qurilish: Ichimlik suvi tarmoqlari qurilishiga aholi mablag’lari hisobiga 1,7 mlrd. so’m, gaz tarmoqlari qurilishiga esa 621,4 mln. so’m miqdorida investitsiyalar o’zlashtirildi.
Qurilish: 2016 yil yanvar-sentyabrda 708,3 mlrd. so’mlik qurilish ishlari bajarilib, o’tgan yilning shu davriga nisbatan o’sish sur’ati 112,5 foizni tashkil etdi.
Qurilish: Qurilish ishlari umumiy hajmining 71,7 foizi binolar va inshootlarni qurish bo’yicha qurilish ishlari, 20,6 foizi fuqarolik qurilishi ob’yektlarini qurish bo’yicha qurilish ishlari va 7,7 foizi ixtisoslashtirilgan qurilish ishlariga to’g’ri keldi. Shu jumladan umumiy hajmdan 80,8 foizi yangi qurilish, rekonstruksiya va kengaytirish hamda texnik jihatdan qayta jihozlashga to’g’ri keladi.
Qurilish: Nodavlat mulkchilik shaklidagi tashkilotlar tomonidan 658,1 mlrd. so’mlik qurilish ishlari amalga oshirilib, jami qurilish ishlari hajmidagi ulushi 92,9 foizni (2015 yil yanvar-sentyabrga nisbatan o’sish sur’ati 115,5 foizni) tashkil qildi.
Yuk tashish: 2016 yil 1 oktyabr holatiga barcha transport turlari tomonidan, 26,3 mln. tonna yuk tashilgan bo’lib, o’tgan yilning shu davriga nisbatan 8,2 foizga ko’paydi.

Urf-odat va an`analar

NIKOH TO’YINI O’TKAZISH BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR

Non sindirish marosimi

Quda tomonga (kelinnikiga) 3-5 kishi (kuyovning yaqin kishilari)dan iborat tarkibda patir non, xolva va boshqa shirinliklar bilan boriladi.  Ushbu marosimda ikkala taraf vakillari ishtirokida ustma-ust turgan butun nonlar teng o’rtasidan ikkiga bo’lib ushatiladi va har ikkala tarafga birdek (xolva va shirinliklar) taqsimlanadi.

Kuyov va kelin tomon “Muborak bo’lsin”, “Hayotlari shu shirinliklardek shirin bo’lsin” deya sindirilgan non va shirinliklardan ta’tib ko’rishadi hamda ikki yosh nikoh qilingani to’g’risida yaqinlariga bildirish uchun shirinliklardan non va xolva bo’laklaridan tarqatishadi.

Kichik va katta fotiha yuborish

Quda tomonga (kelinnikiga) 3-5 kishi (kuyovning yaqin kishilari)dan iborat tarkibda yo’qlov yuboriladi. Ushbu marosimda ikkala taraf vakillari ishtirokida to’y kuni, uni o’tkazish tartibi va boshqa jihatlari aniqlanadi.

Mavjud vazifa va muammolar o’zaro kelishib olinadi. Ushbu tadbirda har ikkala tomondan umumiy hisobda 10 – 15 kishi qatnashadi.

Marosimni o’tkazishdan maqsad, keksalar fotihasini olish, mavjud vazifalar hamda amalga oshirilishi lozim bo’lgan ishlarni kelishib olish, to’y kunini hamda uni o’tkazish tartibini belgilashdan iborat.

To’y fotihasi ikki quda tomonidan, mahalla fuqarolar yig’ini qoshida tashkil etiladigan marosim kengashi bilan kelishilgan holda o’tkazish maqsadga muvofiqdir.

Bunda patir ushatish, oqlik berish, to’y kunini belgilash ishlari ortiqcha harajatlarsiz o’tkaziladi. Natijalar esa har ikki quda tomonidan o’zlarining yaqin qarindosh va qo’ni -qo’shnilarga ma’lum qilinadi. Bunda barcha mavjud muammolar ortiqcha takallufsiz hal etiladi.

Quda taraflarning bir-biriga hurmati saqlanib, ular o’rtasida ma’naviy yaqinlik rishtalari mustahkamlanadi.

“To’y berish” yoki kelin tomonga “To’y yuborish”

Kelin tomonga kuyov tarafdan 4-5 ta vakil to’y olib keladi. Turli masalalar qudalar ishtirokida kelishib olinadi. Qadriyatlar asosida kuyov taraf vakillariga kelin tarafdan sarpolar kiydiriladi. Marosimni o’tkazishda kelin va kuyovlarga qilinadigan sarpolar me’yordan oshmasligi, yoshlarga beriladigan oilaviy anjomlar faqat yangi oilaning mustaqil shakillanib bo’lguniga qadar yetarli darajada bo’lishi zarur.

Bu marosimning o’tkazilishi natijasida nafaqat ikki quda to’y xarajatlarini kelishib olishadi, balki ular o’rtasida bo’lajak oila oldida ma’naviy mas’uliyat burchi paydo bo’ladi.

Qiz bazmi

Mazkur marosimning o’tkazilishi aslida ixtiyoriydir. Bu marosim nikoh to’yidan avval kelinning uyida o’tkaziladi.

Qiz bazmiga kelinning dugonalari, qarindoshlar, qo’shnilar taklif qilinadi (keyingi paytlarda san’atkorlar ishtirokida kichik bazm sifatida o’tkazilishi urf bo’lgan).

Bu marosimning o’tkazilishi natijasida ota-onaga bo’lgan hurmat, izzat kabi ma’naviy qadriyatlar yoshlar ongiga yanada singdiriladi.

Yoshlarda xalqimiz qadriyatlariga, o’z oilasiga va keksa avlod vakillariga hurmat tuyg’usi paydo bo’ladi. Ijtimoiy munosabatlar yanada mustahkamlanadi.

Bu bazmni ortiqcha dabdababozliklarsiz o’tkazish maqsadga muvofiq deb belgilangan.

Kuyov navkar

Nikoh bazmidan avval kuyov va uning do’stlari kelinnikiga karnay va surnay sadolari ostida borishadi. Kelinning xonadonida ular uchun dasturxon bezatiladi.

Kuyov va uning do’stlari mehmon qilinadi, osh beriladi va kuyovga zar chopon kiydiriladi. Kelin va kuyovning nikohlari domla-imom tomonidan (qonuniy nikohlari FXDYo tomonidan rasman qayd qilingandan keyin, nikoh guvohnomalariga asosan) qayd etiladi.

Kuyov navkarlari dasturxondan turgandan keyin kelin uyidan yaxshi niyat bilan chinni idishlardan olib ketadilar.

Poyondoz

Nikoh bazmidan keyin kuyovning do’stlari kelinning yaiqn qarindoshlari bo’lgan yigitlar bilan kuyovning nikoh marosimidan chiqishini ostonada kutib turadilar. Yoshi ulug’ keksalar poyondoz uchun tayyorlab qo’yilgan atlas matoni kuyov oyoqlari poyiga tushaydilar. Kuyov o’ng oyog’ini bosgandan keyin uni olib kuyov va kelin tomondan poyondoz tortishga shaylanib turgan yigitlarga oshirishadi. SHundan poyondozdan bir bo’lak bo’lsada yirtib olish uchun keyin ikki tomonlama “kurash” boshlanadi. Bu sho’x va quvnoq o’yin davomida yigitlar poyondoz marosimi paytida “qo’lga kiritgan” qiyqimlarini yaxshi niyatlar bilan olib ketadilar. Bu mato bo’laklardan ayollar rumolcha, tumor tikadilar yoki kelin-kuyovlarga atab tikiladigan ko’rpa-yostiqlarga qiroq sifatida ishlatiladi.

Marosimning o’tkazilishi natijasida uylanish, avlodlar davomiyligini ta’minlash singari ma’naviy qadriyatlar yoshlar ongiga yanada singdiriladi.

Nikoh to’yi

Nikoh bazmi do’stlar, qarindosh-urug’lar, tanish-bilishlar, qo’shnilar ishtirokida o’tkaziladi. To’y dasturxoni turli noz-ne’matlar bilan bezatiladi. Bazm milliylik an’analar asosida olib boriladi.

“Nikoh to’yi” xalqimizning tarixiy rivojlanishi jarayonida sayqallanib, bizgacha yetib kelgan milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biridir.

Nikoh to’yi mahallalarda tashkil qilinadigan marosim kengashlari bilan kelishilgan holda ixchamlashtirilgan tarzda,  to’y tadbirlarining yuqori madaniy-badiiy saviyada uyushtirilishini ta’minlash zarurdir.

Ushbu tadbirda avloddan-avlodga o’tib kelayotgan xalq urf-odatlari, folьklor janrlari (o’lan, lapar, yor-yorlar, marosim qo’shiqlari), raqslar, o’yin-musobaqalar va boshqa milliy an’ana va qadriyatlardan foydalanish-yoshlarning ma’naviy kamol topib ulg’ayishida katta ahamiyatga ega.

“Ololmaysan” marosimi

To’y bazmi tugagandan so’ng kelinni yangalari va uzatib borgan qarindosh ayollar chimildiqqa kirgizishga hozirlangan milliy libosda kiyintiradilar va xonaning chimildiq ro’parasidagi burchagida stulga o’tkazib, palak bilan to’sib turishadi.

Shundan keyin kuyovni chopon bilan boshini berkitgan holda chimildiqqa olib kirishadi.

Kuyov tomon bir tarafda, kelin tomon bir tarafda “Ololmaysiz, xo-xo, ololmaysiz”, “Ololamiza, ololamiz” deya jo’r bo’lishib, qo’shiq aytib, raqsga tushishadi. Kuyov tomondagi yangalardan epchillari kelin o’tirgan joyga kelib, chaqqonlik bilan uni boshini qashib olishlari lozim bo’ladi. SHunday keyin chimildiqning pastki qismi palak bilan juflashtirilib, kuyov kelin tomon yuzlanadi. “Yor-yor” va ulanlar sadosi ostida kelinni chimildiqqa kirgizish boshlanadi. Kelin va kuyov bir-biriga yetgan joyda “Oyoq bosdi” marosimi o’tkaziladi.

Bunday paytda odatda kuyovlar kelinning oyog’ini astagina bosib qo’ishadi va dast ko’targancha chimildiqqa olib kirib ketishadi.

“Chimildiqda ko’zguga boqish” marosimlari

Kelin chimildiqqa kirgandan keyin yangi sotib olingan, lekin xali hech kim boqmagan, o’rab qo’yilgan ko’zguni yoshi keksa momolardan biri ochib, kelin-kuyovga tutadi. “Hayotlaring oynadek tiniq bo’lsin, ko’z ochib ko’rganing bilan qo’sha qaringlar”,  deya, kelin-kuyovlar atrofidan yoqilgan sham aylantiriladi. So’ngra isiriq tutatilib, ularga novvot choy ichiriladi.

Chimildiq atrofida o’tirgan barcha ayollar kelin-kuyov ichgan novvot choydan yaxshi niyatlar bilan ichadilar.

“Kelinga atalganlarni berish” marosimi

Bu marosim davomida keksa momolar kuyovning onasini chaqiradilar va kelin chimildiqqa kirgach, o’tirmayotganini, qaynonasining unga atalganlarni “berishini” aytadilar. SHunda kuyovning onasi uy-joyini, agar xovli, bog’-rog’i bo’lsa, shularni, qo’y-qo’zisi va chorvasi bo’lsa, ularni ham berishini aytadi. Momolar esa kelin baribir o’tirmayotganini aytishadi. SHunda qaynona o’g’lini shuncha yillar davomida oq-yuvib, oq tarab katta qilganini, endilikda uni kelinga ishonib topshirishini aytadi. Barcha yig’ilganlar qaynonaning rizoligi bilan kelin-kuyov bir umr baxtli bo’lsin, deya duo qiladilar va onaning xizmatlarini qilib, duosini olish kelinning burchi ekanligini uqtiradilar.

“Kelin salom” marosimi

To’yning ertasiga o’tkaziladigan “Kelin salom” marosimida yangi tushgan kelin kuyovning yaqin qarindosh-urug’lari, qo’ni-qo’shnilari bilan tanishtiriladi.

“Kelin salom” marosimida avloddan-avlodga o’tib kelayotgan xalq urf-odatlari, folьklor janrlar va boshqa milliy an’ana, qadriyatlardan foydalanish – yoshlarning ma’naviy kamol topib ulg’ayishida katta ahamiyatga ega.

Bu marosimdan kelin milliy qadriyatlar asosida o’zining yangi mahallasiga, qo’ni- qo’shnilariga, kuyovning qarindoshlariga milliy odob-ahloq an’analari asosida tanishtiriladi.

“Charlar”, “Chorladi” yoki oilaviy tanishuv

Nikoh to’yidan keyingi uch kun yoki bir haftadan keyin kuyov tomonidan vakillar kelinni olib ota-onasining xonadoniga tashrif buyurishadi. Kelin ota uyiga qadimiy paranji yopingan xolda tashrif buyuradi. Bu kichik ziyofat “Kelin salom” udumi bilan yanada boyitiladi.

Bu marosim to’ydan keyingi o’zaro kelishuvdan iborat. “CHarlar” marosimini o’tkazish ixtiyoriy.

Quda chaqiriq

Quda chaqiriq marosimi kuyov tomonidan o’tkaziladi va unda kelin tomondan 15-20 kishi ishtirok etadi. Ushbu an’anadan kutilgan maqsad yangi qudalarni mahallaga, qo’ni-qo’shnilarga, qarindosh-urug’larga tanishtirishdir.

Ushbu marosim nikoh to’yidan so’ng faqat oilaviy tartibda o’tkazilishi belgilangan.

 

  • Chop etish
  • Ko'rganlar soni: (2056)
  • Pdf ko'rish
Tweet about this on TwitterShare on Google+Share on Facebook

© 2010-2017 Jizzax viloyat hokimligi rasmiy veb sayti. Sayt materiallaridan foydalanganda www.jizzax.uz manba sifatida ko`rsatilishi shart. Diqqat! Agar siz matnda xatoliklarni aniqlasangiz, ularni belgilab, ma'muriyatni xabardor qilish uchun Ctrl+Enter tugmalarini bosing